Ceza hukukunun temel ilkelerinden biri, her bireyin yalnızca kendi kusuruna dayanan eylemler nedeniyle cezalandırılmasıdır. Ancak bazı durumlarda, işlenen fiilin suç teşkil etmesine rağmen failin ceza sorumluluğu doğmayabilir. Bu haller, hukuka uygunluk sebepleri ile kusurluluğu kaldıran veya azaltan haller kapsamında değerlendirilir. Türk Ceza Kanunu’nun 25 ve 27. maddeleri, bu durumları düzenlemektedir.
1. TCK Madde 25 – Hakkın Kullanılması ve Meşru Savunma
Madde Metni:
TCKm.25
(1) Gerek kendisine ve gerek başkasına ait bir hakka yönelmiş, gerçekleşen, gerçekleşmesi veya tekrarı muhakkak olan haksız bir saldırıyı o anda hal ve koşullara göre saldırı ile orantılı biçimde defetmek zorunluluğu ile işlenen fiillerden dolayı faile ceza verilmez.
(2) Gerek kendisine gerek başkasına ait bir hakka yönelik olup, bilerek neden olmadığı ve başka suretle korunmak olanağı bulunmayan ağır ve muhakkak bir tehlikeden kurtulmak veya başkasını kurtarmak zorunluluğu ile ve tehlikenin ağırlığı ile konu ve kullanılan vasıta arasında orantı bulunmak koşulu ile işlenen fiillerden dolayı faile ceza verilmez.
TCK m.25, iki ayrı hukuka uygunluk sebebini düzenlemektedir:
- b) Meşru Savunma (TCK 25)
Gerçekleşmekte olan veya çok yakın bir tehlike arz eden haksız bir saldırıyı bertaraf etmek amacıyla savunma yapan kişinin fiili, eğer orantılıysa, suç teşkil etmez.
Meşru Savunmanın Unsurları:
– Bir saldırı olmalıdır
– Saldırı güncel olmalıdır
– Saldırı haksız olmalıdır
– Savunma zorunlu ve orantılı olmalıdır
Yargıtay 1. CD., E.2016/5051, K.2016/4296:
“Failin, kendisine yönelik bıçaklı saldırıya karşı silah kullanması meşru savunma kapsamında değerlendirilmiştir.”
2. TCK Madde 27 –Sınırın Aşılması
Madde Metni:
TCK m.27
(1) Ceza sorumluluğunu kaldıran nedenlerde sınırın kast olmaksızın aşılması halinde, fiil taksirle işlendiğinde de cezalandırılıyorsa, taksirli suç için kanunda yazılı cezanın altıda birinden üçte birine kadarı indirilerek hükmolunur.
(2) Meşru savunmada sınırın aşılması mazur görülebilecek bir heyecan, korku veya telaştan ileri gelmiş ise faile ceza verilmez.
Meşru Savunma Sınırının Aşılması (TCK 27/2)
Fail, meşru savunma hakkını korku, heyecan ya da telaş içinde kullanırken ölçüsüz bir güç kullanırsa, normalde sınırın aşılması hukuka aykırıdır. Ancak bu durumun sebebi failin mazur görülebilecek bir ruhsal hâliyse, ceza verilmez.
Yargıtay 3. CD., E.2015/1678, K.2015/8461:
“Sanığın yaşadığı yoğun korku nedeniyle orantısız güç kullanması sonucu meydana gelen ölümde, cezada indirim yapılması gerektiği kabul edilmiştir.”
Değerlendirme ve Sonuç
TCK m.25 ve m.27, bireylerin yalnızca kasti ve hukuka aykırı eylemlerinden sorumlu tutulmasını güvence altına alan önemli düzenlemelerdir. Özellikle meşru savunma ve hakkın kullanılması, ceza hukukunda adil yargılanma ve orantılılık ilkesiyle doğrudan ilişkilidir. Bu maddeler, olağanüstü psikolojik durumlarda failin ruhsal hâlini göz önünde bulundurarak cezanın kişiselleştirilmesini sağlar.
Kaynakça
– 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu
– Yargıtay Ceza Daireleri Kararları
– Artuk-Gökçen-Yenidünya, Ceza Hukuku Genel Hükümler
– Centel-Zafer-Çakmut, Türk Ceza Hukuku
